تحلیلی از برهان های جهان شناختی و مقایسه آن با برهان امکان و وجوب در فلسفه اسلامی

چکیده: در بیان برهان های جهان شناختی برای اثبات وجود خداوند از اصطلاحات امکان و وجوب استفاده شده است، بگونه ای که برخی گمان نموده اند این دو برهان یک برهان و در دو تقریر است. در این مقاله ضمن ارائة تحلیلی از برهان جهان شناختی در تحول تاریخی اش، سه جریان عمده برای آن نشان داده شده است: بیان برهان در اندیشة یونانی، تقریر توماسی و نهایتا تقریر لایب نیتسی آن. سپس با بیان ویژگی های این قالب های برهان جهان شناختی، و پس از نشان دادن عناصر محوری برهان امکان و وجوب در فلسفة اسلامی تفاوت های این دو برهان مخصوصا از جهت عناصر فلسفی موجود در آنها بیان شده است. همچنین نقدهای عمده ای که به برهان جهان شناختی شده است بررسی شده و سپس نسبت آن نقد ها با برهان امکان و وجوب سنجیده شده است.