تعالی هویت سیال انسانی در افعال اختیاری او: دیدگاهی از حکمت متعالیه

ملاصدرا با طرح نظریة جسمانیه الحدوث بودن نفس و حرکت جوهری آن هم از استناد هویت ثابت و هم هویت مستقل به انسان اجتناب می ورزد. در نظر او انسان در حرکت جوهری خود لبسی بعد لبسی دیگر هویت افزونی خود را می سازد و این افعال مداوم انسان هستند که هویت پویای او را می سازند. اما از این میان افعال غیر اختیاری انسان در همان راستای فربه شدن نفس اوست و نه رشد و تعالی آن. انسان از میان سایر موجودات با افعال اختیاری خود خدایی شدن خود را تکامل می بخشد. و هرچه افعال از ویژگی اختیاری مداوم تر برخوردار باشند موجب تقدم السابقون السابقونی بر اصحاب الیمینی می گردد. تحقق الوهی هویت انسانی در این دنیا که در نظر صدرا باطنش همان آخرت است در میزان اختیاری بودن افعالش و وقوف به آن است که تقرب را برای او به همراه می آورد. در این مقال در نظر است در سایة چندین دیدگاه فلسفی صدرایی از انسان، تقسیم سه گانة قرآنی از انسانها در سورة واقعه تعبیری عمیق تر بیابد.